Mevlana İdris Zengin

Mevlana İdris Zengin

1966 yılında Kahramanmaraş’ın Andırın ilçesinde dünyaya geldi. İlköğrenimini Andırın’da ortaokul ve liseyi Kahramanmaraş’ta tamamladı. 1989 yılında İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesinden mezun oldu.

Karacaoğlan, Necip Fazıl Kısakürek, Nuri Pakdil, Cahit Zarifoğlu, Rasim Özdenören, Abdurrahim Karakoç, Alaeddin Özdenören, Erdem Bayazıt, Âşık Mahsuni Şerif gibi büyük edebiyatçıların yetiştiği topraklarda dünyaya gelen Mevlana İdris, çocukluk ve ilk gençlik yıllarında da yine bu topraklarda yaşadı. Ailesi itibariyle de edebî hayatın âdeta içine doğdu. Kuyumculukla uğraşan babası Mustafa Zengin, geniş bir kütüphaneye sahip olmanın yanı sıra “Kul Mustafa” mahlası ile yörede tanınan bir şairdi. Ağabeyi, şair Nedim Ali yönetiminde Andırın Yokuş Sokak’taki Zengin ailesinin oturduğu evin altında bulunan Sanat Matbaası’nda haftalık olarak 24 Nisan 1984’te yayımlanmaya başlanan Andırın’ın tek gazetesi “Andırın Postası” hâlen yayınını sürdürüyor. Gazetenin edebiyat eki olarak yayımlanan “İkindi Yazıları” gazetenin içinde ilk defa 23 Nisan 1985’te yayımlanmaya başladı. İkindi Yazıları 1987’de dört sayfa ve bağımsız bir dergi hâline geldi ve son sayısı Ekim 1994’te yayımlandı. On yıl yayın hayatını sürdüren dergi, 131 sayı yayımlandı. Yerel olarak “Dırın dırın Andırın/İki dükkân bir fırın." olarak dillendirilen Anadolu’nun bu küçük ilçesinde yayımlanan “İkindi Yazıları”, ülke genelinde oldukça ses getirmeyi başardı.

Üniversite öğrencisi olduğu yıllarda hikâyeci-yazar Kâmil Doruk, şair Arif Ay ve M. Ruhi Şirin başta olmak üzere, önemli isimlerle birlikte İkindi Yazıları’nda şiir ve röportajları yayımlandı. Hatta derginin 95. sayısı Mevlâna İdris’in yönetiminde çıktı.

İkindi Yazıları’nın 1990 yılında çıkan 91. sayısında Mevlâna İdris şu sözlerle tanıtıldı:

“1966, Andırın. Günümüzün bir dervişi... Onunla olmak, dervişliği paylaşmak ve hayatın tenha dehlizlerine sokulmak... İstanbul bir post ve Şeyh İdris o posta kurulmuş, bütün şairler ve bütün çocuklar onun müridi. İstanbul onunla, onun şeyhleriyle soluk alıp veriyor, tenha duraklardan nice zengin hayatlar devşiriyor. Karagümrük’te ehli tarik, çaycı dedenin ufak çay evinden, Kumkapı’dan Ermeni Patrikhanesine, oradan yerin bir kat altında yaşayan Âşık Enis’e bütün tenhalar onun uğrağı. Yeryüzündeki bütün çocukları tanıyor. Neyzen. Şair. İstanbul Hukuk’u bitirdi. Nedim Ali’nin kardeşi. İki kardeş: Asr-ı saadetten günümüze iki ışık. Mevlâna: çocukların ve şairlerin şeyhi.”

İkindi Yazıları, Diriliş, Dergâh, Albatros, Geniş Zamanlar ve Gerçek Hayat gibi birçok dergi ve gazetede, şiir, hikâye ve denemeleri yayımlandı. Çocuk edebiyatı alanında kırkın üzerinde kitap kaleme aldı. Çocuklar için yazdığı kimi masal ve öyküler; televizyonlarda, radyolarda ve muhtelif gazetelerde yayımlandı. Bazı kitapları çeşitli doğu ve batı dillerine çevrilerek basıldı. Bazı masalları çizgi filme dönüştü ve televizyonda yayımlandı. Vefatına kadar yazmayı sürdüren Mevlana İdris, ulusal ve günlük yayımlanan “Karar” gazetesinde köşe yazarlığı da yaptı.

“Çocuklar İçin Şiir” yarışmasında “Kuş Renkli Çocukluğum” adlı şiir kitabı ile 1987’de “Gökyüzü 81 Yayınları Çocuk Edebiyatı” ikincilik ödülünü, “Korku Dükkânı” isimli kitabı ile 1998’de “Türkiye Yazarlar Birliği Çocuk Edebiyatı” ödülünü aldı.

EDEBÎ KİŞİLİĞİ:

Mevlana İdris, dünyaya küçük detaylara açılan bir pencereden bakmayı tercih eden; gördüklerini derin bir incelikle okuyucuya aktaran bir yazar kimliğiyle karşımıza çıkıyor. Eserlerinde, insanlara, doğaya, hayata duyarlılığı çok yüksek ve özellikle çocukların ruhsal durumlarını iyi tahlil eden başarılı bir gözlemci olduğunu görüyoruz. Onun, gerçek hayatı eserlerine ekleme süreci, dünyadaki varlıklara her gün hayretini kaybetmemiş bir çocuk merakıyla bakışından beslenmektedir. Etrafında gözlemlediği manzaraları kendi deyimiyle “Neydi?” sorusunu sorarak ve “Şeydi” cevabını vererek paylaşan yazar için, “şey” aslında “her şey”in çocuk masumiyetiyle ifade ediliş şeklidir. Eserleri küçük detaylarla mutlu olunan, dünyanın büyük sorunlarına da çocuk duyarlılığıyla şaşırılan, çareler aranan, çözüm odaklı bir kurguya sahiptir. Sorunlardan bahsederken çocukları kötümser bir atmosfere çekmeden anlatan yazar, bu eserlerinde yetişkinlerin içini sızlatan, çocukların da duyarlılığını arttıran bir üslup benimsemiştir.

“Barış ve huzurdan yana olma” değerini çocuk okuyucuya, savaşlar ve mülteci sorunları örnekleri üzerinden vermek riskliyken, bunu çocukların yaralanmayacakları bir üsluba indirgemenin zorluğunu sorulduğunda, yazar bu konuda şunları söylemiştir:  Dünya ağır acılı ve çok çatapatlı. Bırakın da birazcık huzur, barış isteyelim. Bu hepimizin hakkı. Aklımız ve varlığımız bu kadar savaşla, yıkımla, kıyımla aşağılanmayı hak etmiyor. Doğduğumdan beri kriz/savaş haberi dinlemediğim bir gün bile yok. Çocuklara bu dünyayı anlatmak… Hem gerekli, hem can sıkıcı bir iş. Yapabiliyorsam âla, yapamıyorsam fena.” (Mayıs, 2019).

Çocukları tıpkı bir çocukmuşçasına bu kadar iyi anlaması, onların anne babalarıyla iç konuşmalarını sanki çocuklardan biriymiş gibi yapmasının sırrı sorulduğunda da şu cevabı vermiştir: “Çocuktum ve bunu unutmadım. Belki hâlâ daha…”

Ağırlıklı olarak hayvan masalları yazan yazar, etrafta görme ihtimali yüksek olan hayvanları konu edinmesi ile ilgili olarak şunlar söyler: “Panda benim hayatıma geç giren bir hayvan, biz pandayı geç keşfettik. Bu yüzden bilinçaltımda panda yok ve bir hayvan karakteri düşünürken panda ilk sıralarda asla olmuyor. Biz düz ayı ile büyüdük efendim. O da uzaktan ‘Merhaba ey ayı kardeş’ şeklinde bir tanışıklık. Şimdi bir buz parçasının üstünde çaresizce duran kutup ayısını komşumuz gibi hissetsek bile çok uzak. Hayvanlar zaten sıra dışı ben onları ekstra sıra dışılaştırıyorum.” (Mayıs, 2019).

Eserlerinde konu ve karakterin önem kıyaslaması sorulduğunda verdiği cevap “konu” olmuştur: “Mesela ormandaki bir menekşeye bir tilki masal anlatır. Bu hayvan pekala başka bir hayvan da olabilirdi. Diğer taraftan hangi hayvan olsa benzer bir etki yapardı. Çünkü burada aslolan bir menekşeye bir hayvan tarafından masal anlatılması. Romantik tilki ne kadar romantik olsa da masalın sonunda tavuklar üzerinden kendi doğasına döner. Uçan Eşek’in kanatları sökülür, öğretmenlik yapmak isteyen öküz başarısız olarak kendi varoluşuna döner, köpek kasaplık yapmak isterken, dükkandaki her şeyi yiyerek iflas eder vs. konu sağlamsa karakter konuya adapte edilir. Tersi daha zor sanki. Başkahraman başkarakter değildir, aslolan olaydır, masaldır ve her masal kendi kahramanlarını sessizce doğurur.” (Mayıs, 2019)

Olumsuz olayları, sorunları örtmeden, süslemeden ve çözüm odaklı işleyen yazar, hitap ettiği kitle çocuklar da olsa edebiyatta gerçekçilikten yana olduğunu ispatlar nitelikte konulara değinir. Eserlerinde olumsuzluklara sebep gördüğü ülkeleri, insanları (Amerika, Batı, Suriye Devlet Başkanı vs.) hedef almaktan çekinmez:  “Bir gün Suriye’nin başkanını istedi Zeynep. Köstebek Matkap, başkanı getirdi nasıl getirdiyse. Zeynep uzun boylu, yeşil gözlü bu adamın gözlerinin içine bakarak yavaşça sordu ‘Bütün bunları neden yapıyorsun, neden mahalleme bomba yağdırıyorsun, neden çocukları korkutuyorsun?’” “Amerika ve Batı meselesinde kısa ömrümde Made in USA ve Batı menşeli sayısız katliam gördüm ve hâlâ da görüyorum. Bırakın katile katil diyebilelim. Bütün silahlara ve medya işleyişine hakim olmak kimseyi centilmen yapmaz. Çocuklara yalan söylemeyi bırakalım. Sonra çok acı çekiyorlar! (Mayıs, 2019).

Evrensellik ve değerler konusundaki tutumuyla ilgili şunları ifade etmiştir: “Kitap yazarken kişisel kaygılarım var ama o kişisel şeyler benim evrenim. Adalet, iyilik, güzellik ve doğrular. Değerli olan bu ve karşıt kavramlar etrafındaki tutumumuz. Doğru tarafta yer alabiliyor muyuz, yoksa bilincimiz artık siyah mı? Temel mesele budur. Ama başkaları derse ki bu değil, güler geçerim. Herkesin evreni kendine.” (Mayıs, 2019).

ESERLERİ:

Acayip Dükkânlar

Hayal Dükkânı (2016)

İyilik Dükkânı (2016)

Sinir Dükkânı (2016)

Korku Dükkânı (Tarihsiz)

Acayip Hayvanlar

Dünyanın En Uğur Böceği (2005)

Dünyayı Delen Köstebek (2015)

Filozof Köpek (2005)

Gazoz Çeşmesi (2015)

Hipnozcu Kedi (2015)

Kardan Tavşan (2005)

Kirpinin Bahar Konseri (2015)

Kuşkucu Horoz (2005)

Kuyruğu Dumanlı Kedi (2015)

Romantik Tilki (2005)

Uçan Eşek (2005)

Vejeteryan Aslan (2015)

Başka Çocuklar

Behram Geri Dön (2016)

Bir Çuval Gözlük (2016)

Bulut Çocuk (2016)

Çocuk Kırmızı (2016)

Dünyayı Kurtaran Çocuk (2016)

Halepli Zeynep (2016)

Havuç Havuç Havuç (2016)

Küçük Süpermen (2016)

Mavi Çocuk (2016)

Sarı Telefon Sokağında Rüya (2016)

Sessizlik Torbası (2016)

Tuz (2016)

Hayvanlar İş Başında

Bakkal Kaplan (2015)

Baloncu Kirpi (2015)

Diş Hekimi Timsah (2015)

Doktor Tilki (2015)

Kasap Köpek (2015)

Öğrenci Eşek (2015)

Öğretmen Öküz (2015)

Trafik Polisi Kurbağa (2015)

Tuhaf Adamlar

Dokuz Düğmeli Adam (2004)

Düşünen Adam

Kuş Adam (2004)

Masal Alan Adam

Para Dağıtan Adam (2004)

Profesör Haşır Huşur (2004)

Saçları Dökülen Adam (2004)

Şifrelerini Kaybeden Adam

Televizyonları Bozulan Şehirdeki Sinirli Adam

Tersine Adam (2004)

Yağmurlu Şehirdeki Adam

Şiir Kitapları

İyi Geceler Bayım (2016)

Dondurmalı Matematik (2017)

Kuş Renkli Çocukluğum

Sufi ile Pufi

Tehlikeli Bir Kipat

Çınçınlı Masal Sokağı

Kirpiler Şapka Giymez

Mardinli Saatçi ile Madridli Zapparo

Deneme Kitapları

Vay Canına (2004)

Kaynak: Mevlana İdris Zengin'in Çocuk Edebiyatı Türündeki Eserlerinin Değerlendirilmesi, Zeynep Polat, Yüksek Lisans Tezi, 2018