Timurlenk

8 Nisan 1336da, şu anda Özbekistanın Kaşkaderya ilinin Şehrisebz ilçesinde doğdu. Babası, yörenin Barlas kabilesinin emiri Turagay, annesi ise Tekina Hatundur. Timur, kimi tarihçilere göre Moğoldur, kimi tarihçilere göre ise Türktür. İsminin sonundaki lenk eki, onun Çağataylarla Moğollar arasındaki mücadelede sağ kolu veya sağ bacağından yaralanması sebebiyledir. Timur-i leng Farsça da Aksak Timur demektir.

Adından 761de söz ettirmeye başladı. Çağataylarla Moğollar arasındaki çatışmalara katıldı. On yıl mücadele ettikten sonra Maveraünnehire hâkim olan Semerkantta 9 Nisan 1370te tahta oturdu.

O esnada İran parçalanmış bir hâldeydi. Timur 1373te Harizme saldırdı ve Horasana girip Kertler, Toga Timurlular ve Serbedârîlerin varlığına son verdi. Horasana seferleri sırasında İranın vaziyetini daha yakından gören Timur 1386da buraya yürüdü. Mâzenderan, Luristan ve Gürcistan üzerinden Azerbaycana giderek Karabağa ulaştı. Kuzey İran ve Azerbaycanı ele geçirdi. Timurun desteğiyle Altın Ordada hâkimiyeti ele geçiren Toktamış Han ona karşı gelmeye başladı. Fakat Timurla Toktamışın orduları çatışmadı ve Toktamışın askerleri geri çekildi. Timur güney İranda Şirazı kuşatmaya başladı. Haziran 1391de ise Toktamış Hanı Kunduzca bölgesinde yenilgiye uğrattı.

1392de beş yıllık sefer denen sefere çıktı. Şiraza varıp Muzafferîler Hanedanına son verdi. Bağdat kapılarına dayandı. Artık Anadoluda ve Suriye kesiminde Memluklar dışında kendisine rakip olabilecek ciddi bir güç kalmamıştı. Osmanlılar ise Anadoluya henüz tam anlamıyla hâkim durumda değildi.

1393te Timur Bağdata indi. Osmanlı, Memluk, Altın Orda ve Kadı Burhaneddin devletleri Timurdan korunmak için tedbir aldı. Timur Anadolu beyliklerinden, kendisine itaat etmelerini istedi. Memluklulara bir elçilik heyeti yolladı. Ancak gelecek cevapları beklemeden kuzeye yönelip Musul, Mardin ve Diyarbakırı aldı. Memluklara gönderdiği elçilerin öldürüldüğü haberini alınca Suriyeye yürüdü. Tehlikeyi hisseden Kadı Burhaneddin ona karşı cephe kurmaya çalıştı. Yıldırım Bayezid, Memluk Sultanı Berkuk, Altın Orda Hanı Toktamış ve Kadı Burhaneddin arasında bir ittifak kuruldu. Timur bu ittifakı parçalamak amacıyla Sivasa doğru ilerledi ve Erzuruma ulaştı. Ancak Toktamışın hareketini duyunca onun üzerine yürüdü. Timurun amacı, kuzeydeki Toktamışla güneydeki Memluk Sultanlığı arasındaki bağı kesmekti.

Timur önce Gürcistanda fetihlere başladı. Sonra Toktamış Hana saldırdı. Onu yendi ve sonrasında Moskova yakınlarına ulaşarak etrafı yağmaladı. Dönüş yolundaki zengin şehirleri ve Berke Sarayını yağmalayıp yaktı. Timurun amacı, bu sefer üzerinden Altın Ordayı bitirmekti. Altın Orda Hanlığını parçaladı. Fakat bu durum Rusların güçlenmesine yol açtı.

Timur 1396da Semerkanta döndü. Bu şehri dünyanın en büyük şehri hâline getirmek için fethettiği ülkelerden getirdiği mimar ve ustalara Semerkantın imarını emretti. Maddi kazanç sağlamak için Hindistana gitti. Timur yolu üstündeki Hindulara ağır kayıplar verdirdi ve Delhi yakınında Tuğluk hükümdarıyla karşılaşıp onu yendi. Bol ganimetle 1399da Semerkanta döndü.

Karakoyunlular ve Celayirliler, eski yurtlarını elde etmek için Timurla mücadeleye başladı. Yıldırım Bayezid Anadoluda Karamanoğullarına karşı mücadeleye girişti ve Lârende ve Aksarayı ele geçirdi; sonra Amasyayı ve Sivası ilhak etti; Memluk Sultanının 1399daki vefatı üzerine de Malatya, Darende ve Divriğiyi işgal etti.

Timur, Eylül 1399da yedi yıllık sefer denen batı seferine çıktı. Bingöle ulaştı. Sivası ele geçirdi.

Timur ile Yıldırım Bayezid arasında gidip gelen elçiler, bir anlaşma zemini oluşturamadı. Timur güneye, Memluklara yöneldi. Halep, Hama, Humus ve Dımaşk şehirlerini aldı. Ardından Tebrize döndü. Yıldırım Bayezide gönderdiği tehdit mektubunda, onun kendisine itaat etmesini istedi. Bayezid de kendi soyunu ve zaferlerini sayarak savaş için hazır olduğunu bildirdi. Timur buna cevaben, aralarında dostluk sağlanması gerektiğini ve bu dostluğun kâfirlere karşı İslamın gücünü arttıracağını yazdı. Bayezid bütün teklifleri reddetti.

Timur Mayıs 1402de hareket etti ve Ankarayı kuşattı. Yıldırım Bayezid de Ankaraya yaklaşmıştı. Savaş, Çubuk Çayı vadisinde başladı ve batıya doğru yaklaşık 6 km kayarak Kızılcaköy Deresinde cereyan etti. Osmanlı ordusu mağlup edildi. Bayezid esir düştü ve Osmanlı Devletinde Fetret Devri başladı.

Timur zafer sonrasında Anadolunun çeşitli yerlerine asker yolladı. Kendisi İzmire gitti. Türklerin elinden çıkmış olan İzmiri ve etrafındaki bazı kaleleri aldı, şehri Aydınoğullarına bıraktı. Buradan Rumeliye geçmek istediyse de bundan vazgeçti. İzmirden tekrar doğuya döndü. Bir yıl kadar Anadoluda kalıp Anadolu beyliklerini canlandırdı ve Temmuz 1404te Semerkanta döndü. Kasım 1404te ise Çine saldırmak için Semerkanttan ayrıldı ve Otrara vardı. Burada hastalanarak 18 Şubat 1405te öldü.

Timurlenk, Delhiden Moskovaya ve Çinden İzmire kadar sefer ve fetih yapmasına rağmen geride geniş bir ülke bırakmadı. Öldükten sonra oğulları ve torunları arasında şiddetli taht mücadeleleri başladı.